Cả nhà không thống nhất được tên cho con: cách thu xếp

Đặt tên cho con là việc hiếm hoi mà cả nhà đều thấy mình có phần. Bố mẹ muốn một cái tên, ông bà nội muốn một cái khác, ông bà ngoại có ý riêng, cô chú thì gửi thêm vài gợi ý. Có nhà còn có cả một cái tên đã được ai đó hứa với ai đó từ trước.

Chuyện này căng hơn người ngoài tưởng, vì nó không phải tranh cãi về một cái tên. Nó là chuyện ai có tiếng nói trong nhà, và là một trong những lần đầu tiên cặp vợ chồng trẻ phải thu xếp điều đó. Bài này nói về cách gỡ.

Hiểu người kia đang muốn gì, trước khi bàn tên

Đằng sau một cái tên được đề nghị thường có một mong muốn khác, và mong muốn đó mới là thứ cần thoả mãn.

Ông bà đề nghị một chữ theo dòng họ — cái họ muốn là sự nối tiếp, là đứa cháu được ghi nhận thuộc về gia đình. Ông bà đề nghị một tên đã được thầy xem — cái họ muốn là đứa cháu được che chở. Một người muốn lấy tên người thân đã mất — cái họ muốn là tưởng nhớ.

Biết được điều này mở ra rất nhiều lối. Mong muốn về sự nối tiếp có thể thoả mãn bằng chữ đệm thay vì tên chính. Mong muốn tưởng nhớ có thể thoả mãn bằng tên gọi ở nhà. Còn nếu chỉ bàn ở mức "tên A hay tên B" thì mọi lối đó đều đóng.

Cách hỏi tự nhiên: ông bà thích chữ này vì điều gì ạ. Câu hỏi đó thường được đón nhận rất tốt, vì nó cho người kia cơ hội kể ra điều họ thật sự quan tâm.

Chốt trong nhà nhỏ trước

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất: hai vợ chồng phải thống nhất với nhau trước, rồi mới nói ra ngoài.

Nếu hai người còn đang lệch nhau mà đã mang ra bàn với cả nhà, thì mỗi bên ông bà sẽ đứng về một phía, và chuyện từ hai người thành bốn sáu người. Gỡ lúc đó khó hơn rất nhiều.

Và khi đã thống nhất, hãy nói ra bằng một giọng: cả hai cùng có mặt, cùng nói, không để một người đứng ra gánh phần khó. Chuyện rất hay xảy ra là con dâu hoặc con rể bị xem là người "không chịu nghe", trong khi quyết định là của cả hai.

Bốn cách thu xếp thường dùng

Chia phần của cái tên. Tên người Việt có họ, chữ đệm và tên chính. Một cách rất hay dùng: bố mẹ chọn tên chính, ông bà góp chữ đệm. Ai cũng có phần, và cái tên vẫn là một khối liền mạch.

Tên giấy tờ và tên gọi ở nhà. Rất nhiều gia đình Việt vốn đã có hai tên song song. Ông bà gọi cháu bằng cái tên họ chọn, còn giấy tờ mang tên bố mẹ chọn. Cách này giải quyết được phần lớn ca khó mà không ai phải nhường hẳn.

Xin một danh sách thay vì một cái tên. Đề nghị ông bà đưa ba tới năm chữ mà ông bà thích, rồi bố mẹ chọn trong đó. Ông bà có phần thật, bố mẹ vẫn quyết, và hầu như không ai thấy bị gạt ra.

Để dành cho đứa sau. Nếu nhà có ý sinh thêm, một lời hẹn rõ ràng thường đủ để làm dịu: tên này để dành cho em bé sau. Chỉ nên nói nếu bạn thật sự có ý đó.

Khi có một cái tên đã được thầy chọn

Tình huống này khó riêng, vì nó không còn là chuyện sở thích mà đã thành chuyện niềm tin của người lớn.

Điều nên làm trước: xem cái tên đó có thật sự có vấn đề gì với đứa trẻ không. Có khó đọc không, có dễ bị trêu không, có trùng từ lóng nào không, viết không dấu ra có thành chữ gì khó không. Nếu tên đó ổn với những câu đó thì phần lớn gia đình chọn cách nhận — vì cái giá của việc từ chối thường cao hơn nhiều so với cái được.

Nếu tên đó thật sự có vấn đề, thì đừng nói "con không tin mấy chuyện đó". Nói bằng lý do cụ thể và bằng chính đứa trẻ: chữ này viết không dấu ra một từ khác, con sợ sau này cháu bị bạn trêu. Lý do cụ thể được đón nhận dễ hơn nhiều so với việc bác bỏ cả niềm tin.

Và luôn còn một lối thoát: nhận chữ đó làm chữ đệm, hoặc làm tên gọi ở nhà.

Mấy thứ không nên nhượng bộ

Phần lớn tranh cãi về tên đều nên nhường cho êm, nhưng có mấy chỗ thì nên giữ, và giữ vì đứa trẻ chứ không vì mình.

Tên mà chính bạn thấy khó gọi hoặc thấy không thương được. Bạn là người gọi cái tên đó vài chục lần mỗi ngày trong nhiều năm.

Tên gần như chắc chắn sẽ bị trêu ở trường, tên trùng với một từ lóng, hoặc tên viết không dấu ra một chữ khó xử.

Tên quá khó phát âm hoặc khó viết trong hoàn cảnh nhà bạn sẽ sống — nhất là nếu gia đình có kế hoạch ra nước ngoài.

Và tên trùng với người trong họ theo cách mà chính dòng họ kiêng. Nghe thì ngược đời, nhưng chuyện này xảy ra thật khi người đề nghị không nhớ hết.

Khi đã quyết: nói thế nào

Báo trực tiếp và báo sớm, đừng để cả nhà biết qua tờ giấy khai sinh. Người biết cuối cùng thường là người giận lâu nhất.

Khi báo, nêu lý do chọn — nghĩa của tên, ai gợi ý chữ nào, vì sao hợp. Một cái tên có câu chuyện đi kèm dễ được chấp nhận hơn nhiều so với một cái tên được thông báo trống không.

Và ghi nhận phần của người khác thành lời: chữ đệm này là ông nội chọn. Câu đó rất ngắn nhưng nó làm người kia thấy mình có mặt trong cái tên của cháu, và nhiều nhà kể lại rằng chỉ riêng câu đó đã gỡ được toàn bộ căng thẳng.

Nếu có người vẫn giận, thì đừng tranh luận lại nữa. Thời gian và việc đứa bé lớn lên thường giải quyết phần còn lại — người ta hiếm khi giận lâu một đứa trẻ.

Kiểm lần cuối trước khi đi làm giấy

Dù chốt bằng cách nào, nên đi qua danh sách ngắn này trước khi ra phường.

Đọc to tên đầy đủ vài lần, cả cách gọi tắt. Viết ra không dấu và đọc lại. Thử ghép với họ của bố và cả họ của mẹ nếu nhà còn đang cân nhắc. Hỏi hai ba người ngoài gia đình xem họ đọc thành gì. Và kiểm xem trong họ có ai trùng không.

Cuối cùng, kiểm chính tả trên giấy tờ ngay tại chỗ trước khi ký. Sửa một chữ sai trên giấy khai sinh về sau tốn công hơn rất nhiều so với việc đọc lại một lần.

Ba điều gọn lại

Một, hỏi vì sao người kia thích chữ đó. Mong muốn đằng sau thường có nhiều cách thoả mãn hơn là cái tên.

Hai, hai vợ chồng thống nhất trước rồi mới nói ra ngoài. Lệch nhau mà mang ra bàn là biến chuyện hai người thành chuyện cả họ.

Ba, chia phần: tên chính, chữ đệm, tên gọi ở nhà. Và nói thành lời ai đã góp chữ nào.