Tên và nghề nghiệp: phần ảnh hưởng thật và phần thuộc quan niệm
Có người đổi tên khi chuyển nghề. Có người lấy một tên khác để đi hát, để viết, để bán hàng. Và có người được khuyên rằng tên hiện tại không hợp với công việc đang làm.
Bài này tách hai phần: phần thật sự ảnh hưởng tới công việc, và phần thuộc quan niệm — vì chúng hay bị nói lẫn vào nhau.
Phần thật: tên ảnh hưởng tới công việc thế nào
Có thật, và không cần lý số để giải thích.
Dễ đọc thì dễ nhớ. Người ta nhớ tên đọc trôi hơn tên phải đánh vần. Với người làm nghề cần khách nhớ tới mình, đây là khác biệt có thật.
Dễ gọi thì dễ giới thiệu. Khách giới thiệu bạn cho người khác bằng miệng — tên khó phát âm làm chặng đó đứt.
Không trùng với thứ khó xử. Tên trùng một nhân vật nổi tiếng theo hướng không hay, hoặc đọc chệch ra nghĩa buồn cười, là chuyện thật sự gây phiền trong môi trường công việc.
Viết không dấu ra sao. Email, tên miền, hồ sơ quốc tế — nhiều tên rất đẹp khi có dấu lại thành khó đọc khi bỏ dấu.
Mấy điểm này áp cho tên thương hiệu nhiều hơn tên người, và đó cũng là nơi người ta thật sự chọn được.
Phần quan niệm: nói cho rõ
Có nhiều cách gán tên với nghề, và chúng khác nhau tuỳ nguồn.
Các cách đó không kiểm chứng được, và các bảng gán cũng không thống nhất với nhau — cùng một cái tên, hai nơi có thể xếp vào hai nhóm khác nhau.
Điều đó không có nghĩa phải bác bỏ. Nếu bạn thấy có ý nghĩa với mình thì tham khảo được. Chỗ nên dừng là khi nó buộc bạn đổi một cái tên đang dùng tốt, hoặc khi nó được dùng để giải thích một chuyện làm ăn không thuận.
Với chuyện làm ăn, gần như luôn có những nguyên nhân gần hơn và kiểm được hơn: giá, chất lượng, chỗ ngồi, cách phục vụ, thời điểm, và mức cạnh tranh. Xem hết mấy thứ đó trước khi nghĩ tới cái tên.
Khi nào đổi tên gọi thật sự đáng
Có mấy trường hợp rõ ràng, và đều là lý do thực tế.
Tên hiện tại gây hiểu nhầm về nghề. Nhất là với tên cửa hàng hoặc tên thương hiệu.
Trùng với một bên đã có tiếng trong cùng ngành. Đây là chuyện có thể vướng về pháp lý chứ không chỉ là bất tiện — nên kiểm trước khi dùng.
Tên khó đọc với nhóm khách chính. Bán cho khách nước ngoài mà tên nhiều dấu; bán cho người lớn tuổi mà tên viết tắt tiếng Anh.
Đổi hẳn lĩnh vực. Tên cũ gắn với ngành cũ tới mức cản trở việc giới thiệu ngành mới.
Còn với tên người thì cân kỹ hơn nhiều: đổi tên trên giấy tờ là việc có thủ tục, có chi phí, và kéo theo hàng loạt việc cập nhật. Thủ tục cụ thể thì hỏi cơ quan hộ tịch.
Dùng tên khác mà không đổi giấy tờ
Đường mà phần lớn người chọn, và nó hợp pháp trong nhiều trường hợp.
Nghệ danh, bút danh, tên dùng trong nghề — bạn được giới thiệu mình bằng tên nào cũng được, miễn không nhằm lừa dối ai.
Chỗ cần rõ ràng: giấy tờ, hợp đồng, hoá đơn, tài khoản ngân hàng phải dùng tên thật. Ký hợp đồng bằng nghệ danh là chỗ sinh rắc rối.
Mấy việc nên làm nếu dùng hai tên: nói rõ với đối tác từ đầu — "tên trên giấy tờ của em là…"; giữ một tên xuyên suốt trên mọi kênh, đừng mỗi nơi một kiểu; và đăng ký tên miền, tên trang sớm nếu định dùng lâu dài.
Với tên thương hiệu thì kiểm xem đã có ai dùng chưa và đăng ký bảo hộ nếu định làm lâu — đây là việc pháp lý, nên hỏi người có chuyên môn chứ đừng tự suy.
Khi có người khuyên bạn đổi tên
Gặp nhiều, nhất là lúc công việc đang khó.
Hỏi ba câu, nhẹ nhàng: "Anh chị dựa trên cách tính nào?"; "Nếu không đổi thì sao?"; và "Anh chị có làm dịch vụ đặt tên không?"
Câu cuối không phải để bắt bẻ — người trung thực trả lời thoải mái, và câu trả lời giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu.
Và cân cái giá thật trước khi quyết: đổi tên thương hiệu nghĩa là mất phần khách đã biết tới tên cũ, mất thứ hạng tìm kiếm, phải làm lại biển hiệu, bao bì, giấy tờ. Với một tiệm đã hoạt động vài năm, đó là khoản lớn hơn nhiều người tưởng.
Nếu vẫn quyết đổi, đổi một lần cho dứt điểm và báo trước cho khách quen — đổi đi đổi lại là cách chắc chắn nhất để không ai nhớ tên nào cả.
Đặt tên cho một tiệm mới: thứ tự nên làm
Với người sắp mở, đây là phần dùng được ngay.
Viết ra tiệm bán gì, cho ai. Tên tốt là tên nói được ít nhất một trong hai điều đó, hoặc dễ nhớ tới mức bù lại.
Đọc thử thành tiếng. Đọc cho ba người nghe rồi bảo họ nhắc lại sau năm phút. Tên không ai nhắc lại được thì bỏ, dù bạn thích tới đâu.
Thử viết không dấu và viết tắt. Đây là dạng sẽ nằm trên tên miền, email và tên trang.
Tra xem đã có ai dùng chưa — cùng ngành, cùng khu vực, và trên mạng. Việc này làm trước khi in bảng hiệu thì miễn phí; làm sau thì rất đắt.
Giữ lại hai phương án cho tới khi kiểm xong hết, vì phương án đầu rất hay vướng ở bước tra.
Và một điều nên nhớ khi bị cuốn vào chuyện chọn chữ: khách nhớ tiệm vì thứ họ nhận được ở đó nhiều hơn vì cái tên. Tên tốt giúp họ nhắc tới bạn dễ hơn — nhưng phải có gì để nhắc trước đã.
Ba điều gọn lại
Một, phần thật sự ảnh hưởng tới công việc là dễ đọc, dễ gọi, không trùng thứ khó xử, và viết không dấu ra sao — mấy thứ này kiểm được ngay.
Hai, chuyện làm ăn không thuận thì xem giá, chất lượng, chỗ ngồi, cách phục vụ và mức cạnh tranh trước khi nghĩ tới cái tên.
Ba, dùng tên khác mà không đổi giấy tờ là đường phần lớn người chọn — nhưng hợp đồng, hoá đơn và tài khoản thì phải dùng tên thật.