Chưa chốt được tên trước khi làm giấy khai sinh: làm gì trong lúc chờ
Em bé ra đời rồi mà cả nhà vẫn chưa chốt được tên. Chuyện này rất phổ biến, và nó hay đi kèm một nỗi lo: có bị muộn không?
Bài này nói phần làm được trong lúc chờ, và tách rõ chỗ nào là thủ tục phải hỏi cơ quan, chỗ nào là chuyện của nhà mình.
Phần thủ tục: hỏi đúng chỗ
Việc đăng ký khai sinh có thời hạn và trình tự do quy định, và những thứ đó thay đổi theo thời kỳ cũng như tuỳ từng trường hợp.
Nên nguồn đúng là cơ quan hộ tịch ở địa phương — nơi tiếp nhận hồ sơ. Một cuộc gọi hoặc một lần tới hỏi là ra đủ: cần giấy tờ gì, ai đi được, thời hạn thế nào, và nếu quá hạn thì làm sao.
Đừng dựa vào lời kể của người quen về trường hợp của họ, vì hoàn cảnh mỗi nhà khác nhau — nơi sinh, nơi cư trú, tình trạng giấy tờ của cha mẹ đều ảnh hưởng tới thủ tục.
Và hỏi sớm thì tốt hơn: biết trước cần gì thì chuẩn bị được, thay vì tới nơi mới phát hiện thiếu một thứ rồi phải về.
Trong lúc chờ chốt tên
Mấy việc làm được ngay, và chúng giảm áp lực đáng kể.
Tách hai việc. Chuẩn bị hồ sơ là một việc, chọn tên là việc khác. Làm xong phần hồ sơ thì phần còn lại chỉ là điền một dòng.
Rút danh sách xuống còn ba. Bàn trên ba cái tên dễ hơn nhiều so với bàn trên mười cái. Mỗi người trong nhà chọn ra một cái mình thích nhất, thường là đã gần chốt.
Thử gọi vài ngày. Mỗi tên gọi một hai ngày trong nhà, xem đọc lên nghe thế nào và mọi người có quen không. Đây là phép thử tốt hơn mọi lý lẽ.
Đặt một hạn cho chính mình, sớm hơn hạn của thủ tục vài ngày. Có hạn thì mới quyết được, và chừa ra vài ngày cho việc đi làm giấy tờ.
Khi cả nhà chưa thống nhất
Đây thường mới là nguyên nhân thật của việc chậm.
Tách phần ai quyết. Cha mẹ là người đứng tên trên giấy tờ và là người nuôi con — nên quyền quyết cuối thuộc về họ. Nói rõ điều này một lần, nhẹ nhàng, thì tránh được nhiều vòng bàn.
Để ông bà đóng góp ở phần khác. Chọn tên đệm, chọn tên gọi ở nhà, hoặc đặt tên cho đứa sau. Được góp phần thì dễ chấp nhận hơn là bị gạt ra.
Đừng bàn khi mẹ đang mệt. Mấy ngày đầu sau sinh không phải lúc để tranh luận, và cuộc bàn lúc đó hiếm khi ra kết quả tốt.
Nếu bế tắc thì chốt bằng tiêu chí, không bằng cảm tính. Tên có dễ đọc không, viết có hay bị sai không, có trùng người trên trong họ không — mấy câu này ai cũng kiểm được và không ai phải thua.
Đặt tên vội: mấy chỗ hay tiếc về sau
Chốt gấp thì dễ bỏ qua mấy phép kiểm đơn giản, và về sau sửa thì phiền.
Đọc to cả họ tên đầy đủ, vài lần, và nhờ người khác đọc. Có tên nghe riêng thì hay mà ghép với họ thì gợn.
Viết ra bằng tay và gõ trên máy. Xem có dấu nào hay bị bỏ, có chữ nào dễ gõ sai không.
Thử mấy cách gọi tắt. Bạn bè sẽ gọi tắt, và cách gọi tắt đó đi theo lâu hơn tên đầy đủ.
Kiểm nghĩa chữ nếu là tên Hán Việt — hỏi người biết chữ, đừng đoán qua âm.
Bốn phép này mất chừng mười lăm phút và chúng bắt được gần hết những chỗ người ta tiếc về sau.
Nếu sau này muốn đổi
Đổi tên là việc làm được, nhưng có thủ tục và có cái giá — giấy tờ phải cập nhật, và mất một quãng để mọi người quen tên mới.
Thủ tục cụ thể thì hỏi cơ quan hộ tịch, vì điều kiện và trình tự tuỳ từng trường hợp.
Biết là đổi được thì cũng giảm áp lực lúc chọn: đây không phải quyết định không thể sửa. Nhưng cũng đừng lấy đó làm lý do chọn qua loa, vì phần lớn mọi người sẽ giữ cái tên đầu tiên cả đời.
Còn tên gọi ở nhà thì tự do hơn nhiều — đặt gì cũng được, đổi lúc nào cũng được, và nó không nằm trên giấy tờ nào.
Chuẩn bị trước khi sinh
Cách nhẹ nhất là không để việc này dồn vào mấy tuần đầu sau sinh — quãng đó cả nhà đều mệt và không ai tỉnh táo để bàn.
Mấy việc làm được từ trước:
Chọn sẵn vài tên và để đó, không cần chốt. Có danh sách thì lúc cần chỉ là chọn trong đó.
Hỏi trước thủ tục — cần giấy gì, làm ở đâu, ai đi được. Gom hồ sơ vào một chỗ, kể cả giấy tờ của cha mẹ.
Nói chuyện với ông bà từ sớm. Bàn lúc còn thong thả thì dễ hơn nhiều so với bàn khi em bé đã ra đời và ai cũng đang căng.
Thống nhất ai là người đi làm giấy tờ. Việc này tưởng nhỏ nhưng nó hay bị đẩy qua lại trong mấy ngày bận rộn nhất.
Và nếu chưa biết giới tính, hoặc muốn để tới lúc gặp em bé mới quyết, thì chuẩn bị hai danh sách. Cũng có nhà thấy tên phù hợp chỉ khi đã nhìn thấy con — điều đó hoàn toàn bình thường.
Sau khi đã có giấy tờ
Xong phần thủ tục thì còn vài việc nhỏ đáng làm ngay khi còn nhớ.
Kiểm từng chữ trên giấy khi nhận: họ, tên đệm, tên, dấu, và cả thông tin cha mẹ. Sai một chữ thì sửa ngay lúc đó dễ hơn nhiều so với vài năm sau.
Chụp ảnh và cất bản gốc vào chỗ cố định của hồ sơ gia đình.
Ghi lại lý do chọn tên — vài dòng thôi: tên này nghĩa gì, ai đề xuất, vì sao chọn. Sau này đứa trẻ lớn lên sẽ hỏi, và câu trả lời có sẵn thì hay hơn là cố nhớ lại.
Dùng đúng tên đó ở mọi nơi ngay từ đầu — bệnh viện, bảo hiểm, sổ tiêm. Tên viết khác nhau giữa các giấy tờ là nguồn phiền phức về sau.
Ba điều gọn lại
Một. Thời hạn và trình tự đăng ký khai sinh thì hỏi cơ quan hộ tịch ở địa phương — đừng dựa vào trường hợp của người quen, vì hoàn cảnh mỗi nhà khác nhau.
Hai. Tách hai việc: chuẩn bị hồ sơ là một, chọn tên là hai. Và đặt cho mình một hạn sớm hơn hạn thủ tục vài ngày.
Ba. Quyền quyết cuối thuộc về cha mẹ — nói rõ một lần, nhẹ nhàng, và để ông bà góp phần ở chỗ khác.