Ghép tên bố mẹ đặt cho con: cách làm, và mấy chỗ hay gượng

Trong mấy nguồn đặt tên cho con, có một nguồn rất riêng của các gia đình: ghép tên bố và tên mẹ. Cái tên ra đời từ đó mang sẵn một ý nghĩa mà không nguồn nào khác cho được — nó nói rằng đứa trẻ này đến từ hai người.

Cách làm nghe đơn giản, nhưng có mấy chỗ dễ gượng mà lúc đang vui thì ít ai để ý.

Bốn kiểu ghép hay gặp

Lấy nguyên một chữ của mỗi người. Kiểu rõ ràng nhất, và cũng dễ ra một cái tên nghe tự nhiên nhất nếu hai chữ vốn đi được với nhau.

Lấy một chữ của một người, còn người kia góp họ hoặc chữ đệm. Nhẹ nhàng hơn, và hợp khi một trong hai tên khó ghép.

Ghép âm chứ không ghép chữ. Lấy vần hoặc âm đầu của cả hai để tạo một chữ mới. Kiểu này tự do nhất nhưng cũng dễ ra chữ không có nghĩa.

Ghép nghĩa. Không dùng chữ của ai cả, mà chọn một chữ mang nghĩa liên quan tới cả hai — thường là chữ nối hai nghĩa gốc lại. Kiểu này khó làm nhất nhưng ra tên tự nhiên nhất.

Chỗ gượng thứ nhất: nghĩa của chữ ghép

Hai chữ đứng riêng đều đẹp, ghép lại có thể ra một cụm không có nghĩa, hoặc tệ hơn là có một nghĩa khác hẳn.

Đây là rủi ro lớn nhất của kiểu ghép âm và kiểu lấy nguyên chữ. Cách kiểm: tra nghĩa của cả cụm, không chỉ tra nghĩa từng chữ. Nếu cụm đó là một từ Hán Việt thật thì tra được; nếu không tra ra gì thì nên hỏi người rành chữ nghĩa xem nó có gợi tới cái gì không.

Và nhớ rằng một cái tên không có nghĩa cũng không sao — rất nhiều tên hay chỉ nghe thuận tai chứ không mang nghĩa nào rõ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi nó có nghĩa mà là nghĩa mình không muốn.

Chỗ gượng thứ hai: nghe ra ngay là tên ghép

Có những cái tên vừa nghe đã thấy rõ là lấy chữ này của bố, chữ kia của mẹ — và người ngoài nhận ra ngay điều đó.

Với nhiều nhà thì như vậy là đúng ý, vì họ muốn tên nói lên xuất xứ. Nhưng cũng có đứa trẻ khi lớn lên thấy hơi ngại, vì tên mình được giải thích trước cả khi mình kịp nói gì.

Không có cách nào đúng ở đây. Chỉ nên biết rằng đó là một lựa chọn có hệ quả kéo dài — và nếu muốn nhẹ hơn thì các kiểu ghép âm hoặc ghép nghĩa cho ra tên tự nhiên hơn nhiều so với kiểu lấy nguyên chữ.

Thử âm trước khi chốt

Tên ghép đặc biệt cần bước này, vì hai chữ vốn không sinh ra để đứng cạnh nhau.

Mấy cách gọi nên thử: đọc cả họ tên đầy đủ; gọi riêng tên; gọi khi mắng — cách gọi này bộc lộ chỗ trúc trắc nhanh nhất; gọi tắt, vì người quen sẽ tự rút gọn; và nhờ người vùng khác đọc thử, vì một số cặp âm nghe êm ở vùng này lại khó ở vùng kia.

Cũng nên viết ra giấy xem mặt chữ, và thử viết tắt xem ra chữ gì — phần này hay bị bỏ qua mà lại đi theo đứa trẻ suốt thời đi học.

Khi một bên không muốn

Chuyện có thật và nên nói ra sớm, vì nó không phải chuyện tên mà là chuyện cảm giác.

Hay gặp nhất: một người thấy tên mình không đẹp nên không muốn góp chữ; hoặc một người thấy cách ghép nghiêng hẳn về phía bên kia.

Cách thu xếp thường êm: đừng cố cân bằng bằng cách chia đều chữ, mà cân bằng bằng cách chia vai — một bên góp chữ, bên kia chọn chữ đệm hoặc chọn tên gọi ở nhà. Như vậy cả hai đều có phần mà không phải ép một cái tên gượng.

Và nếu ghép mãi không ra tên nào cả nhà thấy thuận, thì bỏ hẳn cách này cũng không sao. Một cái tên đẹp không mang chữ của ai vẫn hơn một cái tên ghép mà mọi người chỉ tạm chấp nhận.

Ghép cho con thứ hai

Nếu đứa đầu đã mang tên ghép, thì đứa sau đặt gì cũng bị so.

Ba cách các nhà hay dùng: giữ đúng công thức — cũng ghép từ hai tên, chỉ đổi chữ; giữ một nửa — một chữ chung với anh chị, một chữ riêng; hoặc thôi hẳn và đặt theo nguồn khác.

Cách nào cũng được, nhưng nên quyết ngay từ đứa đầu nếu có thể — vì đặt tên đứa đầu theo một công thức rồi bỏ công thức đó ở đứa thứ hai là chuyện mà về sau bọn trẻ sẽ hỏi.

Phần giấy tờ

Tên ghép đôi khi ra một chữ ít gặp, và chữ ít gặp thì dễ bị ghi sai.

Hai việc nên làm: đánh vần rõ khi làm giấy khai sinh, và kiểm lại mặt chữ trên giấy ngay tại chỗ trước khi ra về. Sửa lúc đó là chuyện mấy phút; phát hiện sau nhiều năm thì thành một chuỗi thủ tục.

Nếu tên có dấu đặc biệt hoặc cách viết dễ lẫn, ghi lại cách viết đúng vào một chỗ cố định trong nhà — sau này mỗi lần làm giấy tờ cho con đều có cái để đối chiếu. Phần thủ tục cụ thể thì hỏi cơ quan hộ tịch nơi làm giấy.

Ba điều gọn lại

Một, tra nghĩa của cả cụm chứ không chỉ từng chữ — hai chữ đứng riêng đều đẹp vẫn có thể ghép ra một nghĩa mình không muốn.

Hai, thử âm kỹ hơn tên thường, vì hai chữ vốn không sinh ra để đứng cạnh nhau. Cách gọi bộc lộ chỗ trúc trắc nhanh nhất là gọi khi mắng.

Ba, cân bằng giữa hai bên bằng chia vai chứ đừng chia đều chữ. Và nếu ghép mãi không ra tên nào cả nhà thấy thuận thì bỏ cách này cũng không sao.